Warmtepompen worden vaak vergeleken op één getal: de COP. "COP 4,7" klinkt goed, maar wat betekent het precies? En waarom kan dezelfde warmtepomp in het ene huis veel zuiniger zijn dan in het andere? In dit artikel leggen we het stap voor stap uit, met een rekenvoorbeeld.
Wat is de COP?
COP staat voor *coefficient of performance*. Het is de verhouding tussen de warmte die een warmtepomp levert en de stroom die hij daarvoor verbruikt.
- COP 3: 1 kWh stroom levert 3 kWh warmte.
- COP 4: 1 kWh stroom levert 4 kWh warmte.
- COP 5: 1 kWh stroom levert 5 kWh warmte.
Dat klinkt als toverij, maar het klopt wel. De warmtepomp maakt de warmte niet zelf, hij verplaatst warmte uit de buitenlucht naar binnen. De stroom is nodig om die warmte op een hoger temperatuurniveau te brengen. Ter vergelijking: een elektrische kachel heeft in feite een COP van 1.
Het meetpunt: A7/W35, A2/W55 en meer
Een COP wordt altijd gemeten onder vaste omstandigheden, het meetpunt. Dat staat erbij als een code zoals A7/W35:
- A7 = de buitenlucht (*air*) is 7 °C.
- W35 = het water (*water*) dat naar je verwarming gaat, is 35 °C.
A7/W35 is een gunstig meetpunt: niet koud buiten en een lage watertemperatuur, zoals bij vloerverwarming. De COP is daar relatief hoog.
Een ander veelgebruikt meetpunt is A2/W55: 2 °C buiten en 55 °C water, wat meer lijkt op een koude dag met radiatoren. Op dat meetpunt ligt de COP van dezelfde warmtepomp duidelijk lager. Soms zie je ook A2/W35, A-7/W35 of A-7/W55.
Vergelijk dus nooit de COP van de ene warmtepomp op A7/W35 met die van een andere op A2/W55. Dan vergelijk je appels met peren.
Waarom de aanvoertemperatuur zoveel uitmaakt
Een warmtepomp moet warmte "omhoog pompen" van de buitentemperatuur naar de temperatuur van je cv-water. Hoe groter dat verschil, hoe harder hij moet werken en hoe meer stroom per kWh warmte.
Daarom geldt:
- Lagere aanvoertemperatuur = hogere COP. Vloerverwarming op 35 °C is gunstiger dan radiatoren op 55 °C.
- Hogere buitentemperatuur = hogere COP. Een warmtepomp is in oktober zuiniger dan in januari.
Aan de buitentemperatuur kun je niets doen, aan de aanvoertemperatuur wel. Goede isolatie en ruime radiatoren of vloerverwarming zorgen dat je huis warm blijft met lauwer water. Hoe je test of jouw huis dat kan, lees je in is mijn huis geschikt voor een warmtepomp?
Wat is de SCOP?
Een COP geldt voor één moment. Maar een winter bestaat uit zachte dagen, koude dagen en alles daartussen. Daarom is er de SCOP: de *seasonal coefficient of performance*, het gemiddelde over een heel stookseizoen.
De SCOP wordt berekend volgens een vaste Europese methode, met een gestandaardiseerd klimaatprofiel. Hij is lager dan de COP op A7/W35, maar veel realistischer voor wat je over een jaar verbruikt.
Op het energielabel en in de technische gegevens zie je de SCOP vaak voor twee toepassingen:
- lage temperatuur (35 °C), bijvoorbeeld vloerverwarming;
- middentemperatuur (55 °C), bijvoorbeeld radiatoren.
Kies de SCOP die past bij jouw huis. Heb je radiatoren die 50 °C of meer nodig hebben, kijk dan naar de 55 °C-waarde, niet naar de mooiere 35 °C-waarde.
Rekenvoorbeeld: wat kost een kWh warmte?
Met de SCOP kun je uitrekenen wat warmte je kost, en dat vergelijken met gas. Dit is een rekenvoorbeeld met ronde aannames. Jouw prijzen en jouw huis kunnen anders zijn.
Aannames:
- stroomprijs: € 0,30 per kWh (aanname);
- gasprijs: € 1,40 per m³ (aanname);
- 1 m³ aardgas bevat ongeveer 8,8 kWh energie;
- een HR-ketel zet daarvan rond de 90% om in bruikbare warmte (aanname), dus ongeveer 7,9 kWh warmte per m³.
Warmte uit gas: € 1,40 / 7,9 kWh ≈ € 0,18 per kWh warmte.
Warmte uit een warmtepomp:
| SCOP | Berekening | Kosten per kWh warmte |
|---|---|---|
| 3,0 | € 0,30 / 3,0 | € 0,10 |
| 3,5 | € 0,30 / 3,5 | ≈ € 0,09 |
| 4,0 | € 0,30 / 4,0 | ≈ € 0,08 |
| 4,5 | € 0,30 / 4,5 | ≈ € 0,07 |
In dit rekenvoorbeeld is warmte uit de warmtepomp goedkoper dan uit gas, ook bij een SCOP van 3. Maar kijk wat er gebeurt als de SCOP laag uitvalt, bijvoorbeeld omdat een slecht geïsoleerd huis met hoge temperaturen verwarmd wordt: bij een SCOP rond 2 kost warmte al € 0,15 per kWh en is het voordeel grotendeels weg.
Ook de prijsverhouding telt. Stijgt de stroomprijs of daalt de gasprijs, dan verschuift de uitkomst. Reken het daarom na met je eigen tarieven. Heb je een dynamisch contract, dan kan de warmtepomp slim draaien op goedkope uren; zie warmtepomp sturing en dynamisch contract en batterij.
Waar let je op in een specificatieblad?
Een specificatieblad (datasheet) staat vol getallen. Dit zijn de belangrijkste:
- Het meetpunt bij de COP. Staat er alleen "COP 5" zonder meetpunt, vraag dan door. Let op A7/W35 versus A2/W55.
- De SCOP voor jouw toepassing. 35 °C of 55 °C, afhankelijk van je afgifte.
- Het vermogen bij lage buitentemperatuur. Een warmtepomp levert minder vermogen als het vriest. Kijk wat hij bij bijvoorbeeld -7 °C nog levert en of dat genoeg is voor je huis.
- De maximale aanvoertemperatuur. Belangrijk als je radiatoren hebt.
- Het geluidsniveau van de buitenunit. Let op of het om geluidsvermogen of geluidsdruk op een bepaalde afstand gaat. Meer in warmtepomp en geluid.
- Het koudemiddel. Installatie van een warmtepomp met koudemiddel moet gebeuren door een F-gassen gecertificeerd bedrijf.
Een hoge COP op een gunstig meetpunt is mooi, maar zegt weinig als de warmtepomp in jouw huis op 55 °C moet draaien. De combinatie van een goede SCOP en een huis dat met een lage temperatuur warm blijft, levert het echte voordeel op.
Hybride of volledig elektrisch?
Bij een hybride warmtepomp neemt de cv-ketel de koudste dagen over. De warmtepomp draait dan vooral op momenten dat zijn COP hoog is. Bij volledig elektrisch moet hij ook de koude dagen en het tapwater doen, wat het seizoensgemiddelde drukt. Lees meer in hybride of volledige warmtepomp.
Hoe Voltwijk helpt
Voltwijk adviseert op basis van jouw huis en aanvoertemperatuur welke warmtepomp past. Onze lucht/water-warmtepomp heeft een COP van 4,7 op A7/W35; bekijk de details op de pagina over de warmtepomp.
