Het wordt kouder, en dan komt de vraag vanzelf: werkt een warmtepomp eigenlijk nog als het vriest? Het korte antwoord is ja. Een lucht-water warmtepomp haalt ook uit lucht van onder nul nog warmte. Maar hij moet daar wel harder voor werken. Daardoor stijgt je stroomverbruik op koude dagen.
In dit artikel lees je hoe dat werkt, wat er gebeurt bij strenge vorst, wat een koude dag ongeveer kost en wat je zelf kunt doen om je warmtepomp goed door de winter te helpen.
Werkt een warmtepomp als het vriest?
Ja. Ook lucht van -10 graden bevat nog warmte-energie. De warmtepomp haalt die warmte uit de buitenlucht en brengt hem met een compressor op een hogere temperatuur, zodat je er je huis mee kunt verwarmen.
Moderne lucht-water warmtepompen zijn gemaakt om bij vorst door te draaien. Veel modellen werken tot ongeveer -15 à -20 graden buitentemperatuur. Wat de grens precies is, verschilt per merk en type. Dat staat in de technische gegevens van je warmtepomp.
In Nederland komen zulke temperaturen weinig voor. De meeste winterdagen liggen rond of iets boven het vriespunt.
Waarom wordt een warmtepomp minder zuinig bij kou?
Het rendement van een warmtepomp heet de COP: hoeveel warmte je krijgt voor elke kWh stroom. Een COP van 4 betekent 4 kWh warmte uit 1 kWh stroom.
Die COP hangt af van het temperatuurverschil tussen buiten en het water in je verwarming. Hoe groter dat verschil, hoe harder de compressor moet werken. Dus:
- Kouder buiten → lagere COP.
- Warmer verwarmingswater nodig → lagere COP.
Fabrikanten meten de COP daarom bij verschillende buitentemperaturen, waaronder -7, 2, 7 en 12 graden. Bij -7 graden is de COP flink lager dan bij 7 graden, maar meestal nog wel hoger dan 1. Je krijgt dan nog steeds meer warmte dan een elektrisch kacheltje uit dezelfde stroom zou halen. Meer over deze waarden lees je in COP en SCOP uitgelegd.
Voor je jaarrekening telt vooral het gemiddelde over het hele stookseizoen. Een paar koude dagen drukken dat gemiddelde maar beperkt.
Wat gebeurt er bij strenge vorst?
Wordt het zo koud dat de warmtepomp het niet meer alleen redt, dan springt er extra verwarming bij. Hoe dat gaat, hangt af van het type:
| Type warmtepomp | Wat gebeurt er bij strenge vorst? |
|---|---|
| Volledig elektrisch (all-electric) | Een ingebouwd elektrisch element helpt bij. Dat levert 1 kWh warmte per kWh stroom, dus duurder per kWh warmte dan de warmtepomp zelf. |
| Hybride | De cv-ketel neemt (een deel van) de verwarming over. Bij welke buitentemperatuur dat gebeurt, stelt de installateur in. |
Bij een hybride warmtepomp heet het omslagpunt het bivalentiepunt. Hoe beter je huis geïsoleerd is en hoe lager de temperatuur van je verwarmingswater, hoe langer de warmtepomp het alleen redt voordat de ketel bijspringt. Twijfel je welk type bij je huis past, lees dan hybride of volledige warmtepomp.
IJs en stoom bij de buitenunit: is dat normaal?
Ja. De buitenunit wordt kouder dan de lucht eromheen, omdat hij er warmte uit haalt. Vocht uit de lucht kan dan op de lamellen bevriezen. Dat gebeurt vooral bij vochtig weer rond het vriespunt.
Daarom heeft elke moderne warmtepomp een ontdooicyclus (ook wel defrost). De warmtepomp merkt zelf wanneer er te veel ijs op de buitenunit zit, en draait dan kort om: hij gebruikt een beetje warmte uit je verwarming om het ijs te smelten.
Tijdens het ontdooien kun je het volgende zien en horen:
- Stoom of wolkjes bij de buitenunit. Dat is waterdamp van het smeltende ijs, geen rook.
- Even een ander geluid, bijvoorbeeld een sis- of klikgeluid.
- Smeltwater dat onder de unit wegloopt.
Volgens fabrikanten is een korte ontdooicyclus van een paar minuten, een paar keer per dag bij vochtig winterweer, normaal gedrag en geen storing.
Wél reden om je installateur te bellen: als de buitenunit helemaal dichtgevroren blijft, of als je huis niet meer warm wordt.
Wat kost een warmtepomp op een koude dag?
Een exact bedrag is niet te geven: dat hangt af van je huis, je warmtepomp en je stroomprijs. Wel kun je de rekensom zelf maken. Hieronder een rekenvoorbeeld met aannames, alleen om de manier van rekenen te laten zien.
Aannames:
- Je huis heeft op een vriesdag 100 kWh warmte nodig.
- Stroomprijs inclusief belastingen: € 0,25 per kWh.
| Situatie | COP | Stroom nodig | Kosten per dag |
|---|---|---|---|
| Milde winterdag (zelfde warmtevraag, ter vergelijking) | 4 | 25 kWh | € 6,25 |
| Vriesdag | 2,5 | 40 kWh | € 10,00 |
| Vriesdag met veel bijverwarming via element | gemiddeld 1,8 | ongeveer 56 kWh | ongeveer € 14 |
Je ziet: het verschil zit vooral in de COP. Een goed geïsoleerd huis heeft minder warmte nodig én kan met lager verwarmingswater toe. Dat helpt dubbel.
Hoe test je of je huis klaar is voor de winter met een warmtepomp?
Heb je nog een cv-ketel en overweeg je een warmtepomp? Dan is een koude periode juist een goed testmoment. Milieu Centraal raadt de Verwarmingstest aan: zet de temperatuur van het verwarmingswater van je cv-ketel op 50 graden en kijk of je huis comfortabel warm blijft.
Lukt dat, ook als het vriest, dan is je huis volgens Milieu Centraal geschikt om met een warmtepomp te verwarmen. Lukt het niet, dan kun je eerst isoleren of radiatoren aanpassen, of kiezen voor een hybride warmtepomp. Meer hierover lees je in is mijn huis geschikt voor een warmtepomp.
Tips voor je warmtepomp in de winter
- Houd de buitenunit vrij. Haal sneeuw, bladeren en ijs rond de unit weg. Techniek Nederland waarschuwt dat een ondergesneeuwde of bevroren buitenunit minder goed werkt of zelfs kan uitvallen. Hak nooit ijs van de lamellen; die zijn kwetsbaar.
- Zorg dat smeltwater weg kan. Water dat onder de unit blijft staan, kan opnieuw bevriezen. Een grindbed of goede afvoer helpt. Let daar al op bij het plaatsen, zie warmtepomp buitenunit plaatsen.
- Laat de temperatuur 's nachts niet ver zakken. Een warmtepomp werkt het zuinigst met een constante temperatuur. Na een flinke nachtverlaging moet hij 's ochtends hard werken, vaak met hulp van het element of de ketel.
- Laat de stooklijn goed instellen. De stooklijn bepaalt hoe warm het verwarmingswater wordt bij welke buitentemperatuur. Een goed ingestelde stooklijn houdt de COP zo hoog mogelijk.
Hoe Voltwijk helpt
Twijfel je of een warmtepomp bij jouw huis ook in de winter genoeg warmte geeft? Onze eigen monteurs kijken naar je isolatie, je radiatoren en je verbruik, en adviseren eerlijk of een hybride of volledig elektrische warmtepomp past. Een warmtepomp bij Voltwijk kost vanaf € 6.750, inclusief installatie. Meer informatie vind je op de pagina over de warmtepomp.
